Doen leraren vakantiewerk?

Met enige verwondering volg ik op sociale media de gesprekken tussen leraren over het vergaderen tijdens de zomervakantie. Deze leraren praten over het feit dat ze onbetaald werk doen en veel overuren draaien. De activiteiten die worden genoemd zijn vergaderen, scholing en het inrichten van het klaslokaal. Ik volg het met gevoelens van treurnis. Want juist deze gezamenlijke teammomenten zie ik als waardevol voor de ontwikkeling van de school. Schoolontwikkeling is een proces waarbij iedereen betrokken is. Het gaat erom dat alle neuzen dezelfde kant op staan. Professionaliseren en elkaar ontmoeten zorgt voor teamvorming en verbondenheid.

In dit blog leg ik uit hoe het zit met de werktijd van leraren en probeer ik na te gaan waar de onvrede vandaan komt, maar vooral wil ik benadrukken dat leraren en schoolleiders er zelf iets aan kunnen doen om dit gevoel van onvrede te voorkomen.

Hoe zit het nou toch met de werktijd van leraren?

De formele arbeidsduur van een leraar met een voltijdbetrekking bedraagt 40 uur per week. Dit staat gelijk aan een werktijdfactor van 1,00.

De leraar wordt benoemd of aangesteld in hele uren per week. Bij een fulltime aanstelling dien je 1659 uur op jaarbasis te werken. De rekensom 1659 : 40 (werkuren per week) geeft een uitkomst van 41,5 werkweken voor leraren. Leerlingen gaan 940 uur per jaar naar school. Dit houdt dus in dat er dagen zullen zijn waarop de leerlingen vrij zijn en de leraren aan het werk zijn. Deze werktijd hoeft niet volledig op school te worden uitgevoerd en ook hoeft het niet te betekenen dat je zes volle weken vrij bent tijdens de zomervakantie. Daar hoor je met elkaar afspraken over maken en dit kan je vastleggen in het werkverdelingsplan. Werken tijdens de schoolvakantie zou nooit vrijwilligerswerk mogen zijn en ik denk dat het vaak ook niet zo is.

Werkverdelingsplan

Ik was geen voorstander van het werkverdelingsplan maar het zou wel uitkomst kunnen bieden in dit soort discussies. Het plan is een overzicht van de op jaarbasis te verrichten werkzaamheden zoals lestijd, professionalisering en overige taken. Een fulltime leraar werkt 1659 uur op jaarbasis. Deeltijder naar rato. Het aantal uren voor overige taken van alle leraren samen geeft een beeld van wat er aan overige taken in een schooljaar gevraagd kan worden.

Dat in een overzicht laten zien geeft inzicht in wat er met elkaar mogelijk is. Onder overige taken vallen werkzaamheden die niet zijn ondergebracht onder lestijd, voor- en nawerk. Je moet dan denken aan taken gerelateerd aan de schooldoelen, werkgroepen, medezeggenschapsraad en de taken die voortkomen uit de activiteiten die plaatsvinden in een schooljaar.

Waar gaat het dan toch mis?

Dat er zoveel onvrede blijft bestaan onder leraren kan ik niet goed verklaren. Er zou sprake kunnen zijn van een klaagcultuur maar natuurlijk realiseer ik mij dat klagen een uiting kan zijn van een gevoel van machteloosheid of ongenoegen. Ik heb niet zoveel met aanhoudend geklaag. Als leidinggevende hoor je de feiten te controleren en aan je leraren uit te leggen hoe het zit maar vooral hoor je je te verplaatsten in behoeften en gevoelens van de ander en probeer ik deze te begrijpen. Veel leraren ervaren stress en hoge werkdruk. Ik houd het graag simpel, als de onvrede blijft bestaan doe je simpelweg iets niet goed.

Er schuilt alleen ook een gevaar in het steeds tegen elkaar herhalen van datgene wat niet goed gaat. Het verstrekt een negatief gevoel en de overtuiging dat ‘het niet prettig is om in het onderwijs te werken’. Ik deel deze overtuiging niet.

Leraren kunnen zelf ook verantwoordelijkheid nemen

Als je vanuit een professionele cultuur kijkt naar de rol van leraar en schoolleiding, dan komen Galenkamp en Schut (2018) tot de volgende invulling van deze rol van de leraar. Voor de leraar geldt dat zij binnen de organisatie kennis deelt, kennis ontwikkelt, verantwoordelijkheid neemt en aflegt en een intrinsieke motivatie heeft om werkprocessen te verbeteren.

Helaas zie je deze professionele schoolcultuur in de dagelijkse praktijk niet op alle scholen terug. De schoolleiding moet sturen op resultaten én op welbevinden van de leraren maar kan dat niet alleen. Leraren zelf spelen ook een belangrijke rol. Onderling gedrag, zoals het steeds uiten van onvrede, dat niet leidt tot vergroten van welbevinden, het realiseren van de doelen of het verbeteren van werkprocessen kan je maar het beste begrenzen. Wil je als leraar werken in een school met een positieve schoolcultuur maar wordt er steeds geen oplossing gezocht voor de problemen die je ervaart dan adviseer ik je te verkassen. Er is immers een groot lerarentekort en dit is het moment om een school te kiezen die bij je past.

Zijn er andere oplossingen denkbaar?

Als je schoolleider bent dan is één van je taken om te zorgen dat je leraren optimaal tijd en ruimte hebben om hun lessen te geven en voor te bereiden. Teveel ballast zorgt voor stress en het leidt aandacht en energie af van de kerntaak van de leraar, namelijk gewoon goed lesgeven. Je bekijkt als schoolleider elk proces kritisch en bedenkt of het waarde toevoegt aan de organisatie.

De grote uitdaging voor teams is niet te veel verschillende ontwikkelingen naast elkaar in gang te zetten. Onze kwaliteitsaanpak Enigma helpt ons daarbij. Het goed invoeren van een nieuwe methode of methodiek vraagt focus, tijd en energie. Studiedagen, vergadermomenten en klassenbezoeken staan in die periode allemaal in het teken van deze nieuwe ontwikkeling. Het gevolg is dat, afhankelijk van de professionaliteit en veerkracht van het team, je er niet zoveel anders naast kunt doen.

Marjolein Ploegman stelde voor dat scholen een urenbegroting zouden moeten maken. Koppel financiële middelen en tijd aan de doelen uit het schoolplan. Ik denk dat dit een geweldig voorstel is.

Ik merk dat het ons veel tijd kost om een goede jaarplanning te maken die de leraar niet overvraagt. Een jaarplanning waarbij we, zoals Martin Bootsma in zijn blog Met de benen op tafel zo prachtig beschrijft, onze leraren de kans bieden om na schooltijd hun benen op tafel te leggen, afstand te nemen van je werk en na te denken over de lessen van vandaag en die van morgen. Zodat ze niet hoeven te rennen van bijeenkomst naar bijeenkomst.

Het feit dat dit minder werkdruk en veel werkplezier oplevert maakt het de moeite waard. Een even simpele als effectieve manier om ervoor te zorgen dat je school draait als een zonnetje. Ik houd van mijn werk en ben trots op de professionaliteit van ons Alan Turingschool team. Ook zie ik dat er veel problemen zijn in het huidige onderwijs maar denk dat we samen nog veel kunnen verbeteren. Ik wens iedereen alvast een fijn schooljaar.

Eva Naaijkens, schoolleider